-2°C zamglenie

Odwołanie darowizny w przypadku rażącej niewdzięczności obdarowanego

Porady prawne, Odwołanie darowizny przypadku rażącej niewdzięczności obdarowanego - zdjęcie, fotografia

Dokonywanie darowizny na rzecz różnych osób jest praktyką powszechnie stosowaną uregulowaną przepisami polskiego prawa. Możemy się nich dowiedzieć jaką treść powinna mieść umowa darowizny, jaką winna przyjąć formę itd.

Co jednak w sytuacji, gdy po prostu zmienimy zdanie, albo też zmieni się nasza sytuacja majątkowa lub też obdarowany zacznie zachowywać się wobec nas w sposób naganny?

Ustawodawca dopuścił co prawda możliwość zweryfikowania naszego stanowiska, jednak nie w każdym z w/w przypadków, nie jest to również tak proste jak mogłoby się wydawać.

Przede wszystkim art. 896 ustawy kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r. (dalej jako: k.c.) wskazuje, iż „Darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze niewykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych”. 

Kluczowy jest tu więc fakt, iż darowizna nie została jeszcze wykonana ( np. rzecz nie została wydana obdarowanemu) oraz powstanie w/w uszczerbku, możliwego do udokumentowania na wypadek sprawy sądowej.

Jeżeli natomiast darowizna została już wykonana darczyńca nie może jej odwołać ze względu na niedostatek, jednak „obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia ( art. 897 k.c.)”

Ustawodawca dopuścił również możliwość odwołania darowizny zarówno wykonanej jak i niewykonanej, bez wskazywania przesłanek dotyczących stanu majątkowego darczyńcy z uwagi na rażącą niewdzięczność obdarowanego, i to zagadnienie przybliżę w treści tegoż artykułu.

Przepis art. 898 k.c. stanowi bowiem, iż „ Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności” ( par.1 art. 898 k.c.).

Adresatem działania musi więc być bezpośrednio darczyńca i musi być ono rażąco niewdzięczne.

Czym jednak jest rażąca niewdzięczność? Jej definicji próżno szukać w obowiązujących przepisach prawa, z pomocą przychodzi więc nam szeroka baza orzecznicza.

Jej analiza doprowadziła do wniosków powtarzających się w licznych opracowaniach prawnych, zgodnie z którymi „rażąca niewdzięczność to niewdzięczność kwalifikowana, która zakłada nasilenie złej woli i naganności zachowania się obdarowanego”.¹

Poza tym „ o spełnieniu przesłanki rażącej niewdzięczności decyduje równoczesna kwalifikowana wadliwość przedmiotowa i podmiotowa zachowania obdarowanego. W aspekcie przedmiotowym wymaganie kwalifikowanej wadliwości oznacza, że rażąco niewdzięczne mogą być tylko zachowania „wysoce niewłaściwe i krzywdzące obdarowanego”(…) Tak więc „drobne i odosobnione niewłaściwe działania – choćby umyślne – nie urastają do rangi rażącej niewdzięczności (…).Sąd Najwyższy często podkreśla, że przesłanki rażącej niewdzięczności nie spełniają zachowania obdarowanego niewykraczające poza zwykłe konflikty życiowe czy rodzinne (…).W aspekcie podmiotowym Sąd Najwyższy podkreśla, że rażąca niewdzięczność zachodzi tylko wtedy, gdy niewłaściwe postępowanie obdarowanego było intencjonalne, świadome, umyślne (…).Takie ujęcie przesłanki podmiotowej sprawia, że w ocenie Sądu Najwyższego pod pojęcie niewdzięczności nie podpadają krzywdy niezamierzone, wyrządzone przypadkowo, w uniesieniu lub rozdrażnieniu (…).²

Przesłankę rażącej niewdzięczności spełnia np.:

-pobicie czy też ciężkie znieważenie darczyńcy

obmawianie darczyńcy przez obdarowanego wobec osób trzecich o postępowanie godzące w jego dobre imię

- umyślne przestępstwo przeciwko zdrowiu dziecka darczyńcy, którego skutkiem są poważne, nieodwracalne szkody na zdrowiu i zagrożenie życia ofiary.

Bardzo często zdarza się jednak, że przypadek, który zgodnie z naszą oceną winien być uznany właśnie jako rażący sąd interpretuje odmiennie. Jako przykład przytoczę treść uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie I Wydział Cywilny z dnia 12 grudnia 2013 r. ( sygn.. akt: I Aca 637/13), zgodnie z którym fakt, iż obdarowana synowa ( będąca wdową po zmarłym synu) związała się po jego śmierci z zięciem darczyńców ( czyli mężem jednej z ich córek) nie może być traktowane jako wyraz rażącej niewdzięczności obdarowanej.

Mimo naganności postępowania obdarowanej z punktu widzenia moralnego sąd stwierdził, iż nie dotyczyło ono bezpośrednio darczyńców i nie zostało podjęte przeciwko nim w nieprzyjaznym zamiarze, celem wyrządzenia im krzywdy lub szkody. Z natury rzeczy podjęte przez zięcia i synową działania zostały wymierzone we współmałżonka a nie w teściów. Może się to wydawać dyskusyjne, ale tak jak wielokrotnie podkreślałam, wszystko zależy od stanu faktycznego konkretnej sprawy.

Na koniec dodam jeszcze, iż odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie ( art. 900 k.c.), przy czym czynność ta nie może być dokonana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego ( 899 par. 3 k.c.).

Poza tym przepisów o odwołaniu darowizny nie stosuje się, gdy darowizna czyni zadość obowiązkowi wynikającemu z zasad współżycia społecznego ( art. 902 k.c.)

Darowizna nie może zostać ponadto odwołana z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył. Jeżeli w chwili przebaczenia darczyńca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

Ponadto po śmierci darczyńcy darowiznę mogą również odwołać jego spadkobiercy pod warunkiem jednak, iż darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do odwołania albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć darczyńcy.

 

Radca prawny Ewa Ciesielska

Torotax Sp. z o.o.,

Ul. Stanisławskiego 23/6, 99-400 Łowicz

 

Przypisy

1. Roman Trzaskowski, w: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom V. Zobowiązania. Część szczegółowa, pod red. Jacka Gudowskiego, Wolters Kluwer Polska 2017komentarz do art. 898 k.c.

2. Ibidem

Literatura:

1. Kodeks cywilny. Komentarz. Tom V. Zobowiązania. Część szczegółowa, pod red. Jacka Gudowskiego, Wolters Kluwer Polska 2017,

2. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie I Wydział Cywilny z dnia 12 grudnia 2013 r. ( sygn. akt: I Aca 637/13),

3. Ustawa Kodeks cywilny

Odwołanie darowizny w przypadku rażącej niewdzięczności obdarowanego komentarze opinie

Dodajesz jako: Zaloguj się

Ostatnie video - filmy na Lowicz24.eu